Yalçın Küçük, bu kez “Aydıntürk” olarak nitelediği Türk aydınının doğum krizini merceğine alıyor. Küçük, Mithat Paşa’dan Ziya Gökalp’e, Beşir Fuad’dan, Tevfik Fikret’e uzanan geniş bir yelpazede Türk entelijansiyasının kendi içindeki çatışmalarını analiz ederken Abdülhamit’i de ezber bozan bir yaklaşımla değerlendirmeye girişiyor. Yalçın Küçük’ün kendine has düşünce paradigması, Türk aydınının Z raporunu merkeze alırken Aydıntürk’ün doğumu; emekleme aşamaları, ölümü ve ölümsüzlüğü olmak üzere her aşamaya dair bir bilanço çıkarıyor. Türk aydını, bu çalışma ile sosyolojik, siyasi ve felsefi bir özne olmanın ötesine geçerek başlı başına bir vaka hâlini alıyor. Yalçın Küçük, Aydın Üzerine Tezler’in 2. cildinde vakanın çözümünü tarihe, belgelere ve bu çalışmaya şahit olduktan sonra “tanık” sıfatını alacak olan okurlara bırakıyor.
